W zachowanie zasad bezpieczeństwa na budowie zaangażowane są cztery strony przedsięwzięcia - w tym inwestor. Jak może wpływać na ten aspekt budowy i jakie obowiązki narzuca na niego prawo?

20 listopada 2025 roku w Ośrodku Szkoleniowym Państwowej Inspekcji Pracy we Wrocławiu odbyła się konferencja “Rola inwestora w procesie tworzenia systemu zarządzania bezpieczeństwem pracujących na budowie”. Organizatorem był Okręgowy Inspektorat Pracy we Wrocławiu, Politechnika Wrocławska i Dolnośląska Okręgowa Izba Inżynierów Budownictwa.

Wśród prelegentów wystepowali pracownicy Państwowej Inspekcji Pracy, nie zabrakło również naukowców i profesjonalistów z branży bezpieczeństwa.

Konferencję rozpoczął przegląd nowoczesnych technologii, które mogą pomagać inwestorowi w zapewnieniu bezpieczeństwa pracy. - Z ustawy prawo budowlane możemy wyczytać, że jednym z obowiązków inwestora jest należyte zorganizowanie procesu budowlanego i tak naprawdę rola inwestora jest kluczowa aby ten proces przebiegał w sposób należyty i bezpieczny - mówił dr inż. Tomasz Nowobilski z Wydziału Budownictwa Lądowego i Wodnego Politechniki Wrocławskiej.

Następnie opisał szereg nowoczesnych technologii, które mogą pomagać w utrzymaniu bezpieczeństwa pracowników na budowie, takich jak inteligentne urządzenia (np. smartwatche wykrywające wstrząsy albo nadmierny hałas), egzoszkielety, roboty rozmaitych rodzajów, drony oraz BIM. 

W przypadku każdej z wymienionych wyżej technologii można łatwo wyobrazić sobie jej przydatność w sferze bezpieczeństwa. Smartwatch może alarmować o tym, że pracownik znalazł się w miejscu, w którym występuje zagrożenie. Z kolei egzoszkielety chronią go przed nadmiernym zmęczeniem pracą, szczególnie w niewygodnych pozycjach czy podczas ciężkich zadań fizycznych. Roboty i drony mogą szybko i skutecznie prowadzić inspekcje miejsc pracy, w tym rusztowań i wnętrz budynków.

Technologia BIM to również narzędzie mogące wspierać bezpieczeństwo, na przykład dzięki możliwości zaprojektowania sposobu montażu barierek i siatek ochronnych, i udostępnienia informacji o nich wszystkim stronom uczestniczącym w procesie budowlanym.

Dr hab. inż. Mariusz Szóstak z Katedry Budownictwa Ogólnego, Wydziału Budownictwa Lądowego i Wodnego Politechniki Wrocławskiej zaczął swoje wystąpienie od przypomnienia, że branża budowlana jest jedną z najbardziej wypadkowych branży w Polsce - występuje w niej średnio 1,5 wypadku dziennie! Co więcej, raz na 5 dni na budowie ginie jedna osoba.

Prelekcja dr hab. inż. Mariusza Szóstaka pt. “Koordynator do spraw bezpieczeństwa i ochrony zdrowia jako ogniwo współpracy między inwestorem a bezpieczeństwem na budowie” dotyczyła po części wszystkich czterech stron procesu budowlanego odpowiedzialnych za bezpieczeństwo: projektanta, kierownika budowy, inwestora i samych pracowników. Mówca zwrócił uwagę, że wiele obowiązków związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa na budowie spoczywa na barkach kierownika budowy - aż 5 spośród 11 obowiązków to kwestie BHP.

- Pytanie czy tak rzeczywiście powinno być, bo jeśli tych obowiązków jest dużo, to czy kierownik budowy powinien być odpowiedzialny za bezpieczeństwo ochrony zdrowia z uwagi na to, że on ma również też wykonywać inne czynności związane z całym koordynowaniem i prowadzeniem danego budowy? - pytał dr hab. inż. Mariusz Szóstak - Uważam, że kierownika budowy mógłby wspomóc koordynator. Wiadomo, że nie powinna to być osoba, która będzie pełniła teraz dwie funkcje, tak samo jak nie możemy być jednocześnie inspektorem nadzoru inwestorskiego i kierownikiem budowy, ponieważ są to sprzeczne interesy. Powinniśmy spróbować zmienić ten obecny system rozproszonej odpowiedzialności na spójną koordynację działań właśnie przez koordynatora BHP.

Zdanie przedmówcy podzielał również kolejny prelegent, mgr inż. Rafał Zarzycki, zastępca przewodniczącego Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa. 

- Coraz mniej osób chce nasz zawód uprawiać i spada liczba chętnych na kierunek budownictwo głównie z tej przyczyny. Nie jest w stanie kierownik budowy dopilnować budżetu, dopilnować projektu, dopilnować odpowiedniej technologii i jeszcze do tego BHP. Dlatego mam taki apel do środowiska, do wszystkich tu Państwa, aby spróbować pomysły Mariusza Szóstaka wdrożyć, bo dzięki nim na pewno budownictwo będzie bezpieczniejsze i lepsze - mówił.

Wystąpienie mgr inż. Rafała Zarzyckiego dotyczyło roli projektanta w zapewnieniu bezpieczeństwa. - Dlaczego projektant jest ważny dla bezpieczeństwa? Bo on już może wyeliminować pewne zagrożenia na starcie procesu. To jest osoba, która minimalizuje ryzyka poprzez odpowiedni dobór rozwiązań konstrukcyjnych, technologicznych, i instalacyjnych. To projektant pracuje nad tym, aby na samym początku w opracowaniu był uwzględniony bezpieczny montaż, eksploatacja i konserwacji - tłumaczył.

Piotr Cały z Grupy CMT, obecnie zarządzający budową Mercedes-Benz Manufacturing Poland w Jaworze, opisywał swoją pracę koordynatora BHP. Zwrócił uwagę na fakt, że inwestorów można w zasadzie podzielić na zaangażowanych w zapewnienie bezpieczeństwa na budowie, średnio zaangażowanych i niezaangażowanych. Jak mówił, zaangażowani inwestorzy to najczęściej duże, światowe koncerny, które muszą dbać o swój wizerunek.

Po przerwie głos zajął Adrian Ciejak, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego z Kamiennej Góry. Jego prelekcja, “Świadomy inwestor to bezpieczna budowa; obowiązki inwestora w kontekście wymogów ustawy Prawo budowlane” skupiła się na problematyce podstawowego obowiązku inwestora, jakim jest zorganizowanie procesu budowy z uwzględnieniem zawartych w przepisach zasad bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, a w szczególności zapewnienie opracowania projektu budowlanego stosownie do potrzeb innych projektów. 

- Często w postępowaniach nadzorowych mówimy o inwestycjach, które są realizowane z całkowitym brakiem poszanowania przepisów prawa. Inwestorzy zasłaniają się mówiąc, że przecież wzięli wykonawcę i to wykonawca miał coś zrobić.

Kolejni prelegenci mówili o Państwowej Inspekcji Pracy jako organie wspierającym inwestora w organizacji bezpieczeństwa pracy na budowie oraz o rekomendacjach Rady Ochrony Pracy oraz Środowiska Budowlanego w zakresie aktywizacji inwestorów w obszarze BIOZ. Konferencję zwieńczyła dyskusja, w której brali udział wszyscy prelegenci, a dotyczyła głównie kwestii konfliktowej sytuacji kierowników budowy, którzy z jednej strony mają obowiązek zadbać o bezpieczeństwo, a z drugiej powinni starać się ograniczać koszty inwestora.

Na koniec wydarzenia odbyło się wręczenie nagród w konkursie Buduj Bezpiecznie 2025, w którym wyróżniono budowy o najwyższym poziomie bezpieczeństwa.