Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1230 w sprawie maszyn wprowadza największe od blisko 20 lat zmiany w unijnych przepisach dotyczących projektowania, produkcji i wprowadzania maszyn do obrotu. Akt został przyjęty 14 czerwca 2023 roku i zastępuje dyrektywę maszynową 2006/42/WE. W przeciwieństwie do dyrektywy rozporządzenie będzie stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej, bez konieczności implementacji do prawa krajowego. Większość jego przepisów zacznie obowiązywać od 14 stycznia 2027 roku.
Nowe przepisy uwzględniają rozwój technologii, który nastąpił od czasu przyjęcia poprzedniej dyrektywy. Rozporządzenie obejmuje wymaganiami maszyny wyposażone w zaawansowane systemy sterowania, sztuczną inteligencję, rozwiązania autonomiczne oraz urządzenia komunikujące się zdalnie. Producent będzie zobowiązany do uwzględnienia nie tylko zagrożeń mechanicznych, elektrycznych czy hydraulicznych, ale również ryzyka wynikającego z działania oprogramowania oraz możliwości nieuprawnionej ingerencji w systemy sterowania. W ocenie ryzyka konieczne będzie uwzględnienie zagrożeń związanych z cyberbezpieczeństwem, jeśli mogłyby one wpływać na bezpieczne funkcjonowanie maszyny.
Rozporządzenie wprowadza bardziej szczegółowe wymagania dotyczące systemów sterowania odpowiedzialnych za bezpieczeństwo. Ich projektowanie będzie musiało zapewniać odporność na błędy, awarie oraz działania zewnętrzne, które mogłyby doprowadzić do niebezpiecznych sytuacji. W przypadku maszyn zdolnych do samodzielnego podejmowania decyzji lub zmiany sposobu działania producenci będą musieli wykazać, że takie funkcje pozostają przewidywalne i nie powodują wzrostu ryzyka dla użytkownika.
Istotną zmianą jest rozszerzenie obowiązków producentów, importerów i dystrybutorów. Każdy z uczestników łańcucha dostaw będzie odpowiadał za zgodność wyrobów z wymaganiami rozporządzenia. Producent będzie zobowiązany do przygotowania pełnej dokumentacji technicznej, przeprowadzenia oceny zgodności, sporządzenia deklaracji zgodności UE oraz umieszczenia oznakowania CE. Rozporządzenie precyzuje również zasady odpowiedzialności za tzw. istotną modyfikację maszyny. Jeżeli zmiana dokonana po wprowadzeniu urządzenia do obrotu wpływa na jego bezpieczeństwo lub zgodność z wymaganiami, podmiot dokonujący modyfikacji może zostać uznany za producenta i przejąć wszystkie związane z tym obowiązki.
Nowe przepisy dopuszczają przekazywanie instrukcji obsługi i dokumentacji technicznej w formie elektronicznej. Producent będzie jednak zobowiązany zapewnić użytkownikowi możliwość uzyskania papierowej wersji instrukcji na żądanie oraz zagwarantować dostępność dokumentacji przez wymagany okres. Rozwiązanie to ma ograniczyć ilość dokumentacji papierowej przy jednoczesnym zachowaniu dostępu do informacji dotyczących bezpiecznej eksploatacji maszyn.
Rozporządzenie zmienia również zasady oceny zgodności wybranych kategorii maszyn uznawanych za szczególnie niebezpieczne. Dla części z nich przewidziano obowiązek udziału jednostki notyfikowanej w procesie oceny zgodności, zwłaszcza gdy producent nie stosuje odpowiednich norm zharmonizowanych lub wykorzystuje innowacyjne rozwiązania techniczne. Jednocześnie Komisja Europejska uzyskała możliwość aktualizowania wykazu takich maszyn w odpowiedzi na rozwój technologii i pojawianie się nowych zagrożeń.
Nowe regulacje mają zapewnić jednolity poziom bezpieczeństwa maszyn na rynku Unii Europejskiej oraz dostosować wymagania do współczesnych technologii cyfrowych, automatyzacji i robotyzacji procesów produkcyjnych. Szczególne znaczenie będą miały dla producentów maszyn przemysłowych, budowlanych, rolniczych i leśnych, którzy już na etapie projektowania będą musieli uwzględniać wymagania dotyczące bezpieczeństwa funkcjonalnego, oprogramowania i cyberbezpieczeństwa.
